การดูแลตัวเองหลังคลอด
การเปลี่ยนแปลงของร่างกายหลังคลอด
มดลูก เป็นอวัยวะที่รับภาระหนักมาตลอดเก้าเดือน จากขนาดที่เล็กประมาณผลชมพู่ ต้องขยายใหญ่กว่าแตงโม เพื่อรองรับทารกในครรภ์ระหว่างคลอดต้องบีบตัวให้ทารกเคลื่อนออกมา รวมทั้งขับรกและของเสียต่างๆ ในมดลูกให้ออกมา หลังคลอดแล้วยังต้องบีบรัดตัวให้กลับคืนสู่สภาพเดิม ทำให้เกิดการเจ็บปวดบ้าง ประมาณ2-3 วันและอาจเจ็บเล็กน้อยต่อไปอีกราว7 วันจนมดลูกกลับเข้าสู่เชิงกราน
การดูแลอาจจะมีการประคบด้วยความร้อนบ้าง ก็จะช่วยบรรเทาความเจ็บปวดลงได้หรือจะใช้วิธีการอยู่ไฟแบบแพทย์แผนไทยก็จะช่วยได้มากต่อมน้ำนม ท่อน้ำนม กระเปาะน้ำนม
ในช่วงนี้จะมีน้ำคาวปลาถูกขับออกมาจากโพรงมดลูก 2-3 วันแรกจะมีสีเข้มเหมือนเลือดเก่า และมีกลิ่นคล้ายประจำเดือน ในวันถัดมาสีจะจางลง เป็นสีชมพูหลังจากนั้นจะจางลง และปริมาณจะน้อยลงเรื่อยๆ จนหมดไปภายใน 4-6 สัปดาห์หลังคลอด
คำแนะนำเกี่ยวกับการปฏิบัติตัวหลังคลอด
อาหาร เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องเอาใจใส่ โดยเฉพาะคุณแม่ที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ต้องคิดถึงปริมาณและคุณค่าที่ต้องได้รับอย่างพอเพียงในแต่ละวันดังนี้ รับประทานอาหารให้ครบ5หมู่ ในแต่ละมื้อ ดื่มน้ำเปล่าบ่อยๆ ให้ได้6-8 แก้วในแต่ละวันอย่าปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำจนรู้สึกกระหายควรดื่มน้ำก่อนการให้นมลูกทุกครั้งหากต้องการดื่มน้ำหวานควรเลือกดื่มน้ำผลไม้แทนหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เช่น ยาดองเหล้า เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนเช่นชากาแฟและเครื่องดื่มชูกำลังต่างๆหากเป็นกังวลเรื่องน้ำหนักตัว ควรงดอาหารหวาน และอาหารที่มีไขมัน ไม่ควร ใช้วิธีอดอาหาร การรับประทานยา หรือเครื่องดื่มสมุนไพร ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพราะสมุนไพรบางชนิด เช่น ไพล มีฤทธิ์ทำให้มดลูกคลายตัว อาจมีผลทำให้ตกเลือดได้
การดูแลรักษาความสะอาดของร่างกาย
สระผมสัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง อาบน้ำอย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง และงดเว้นการอาบแช่น้ำช่วงหลังคลอดอวัยวะเพศจะมีแผลจึงเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่ายดังนั้นควรล้างมือให้สะอาดก่อนสัมผัสอวัยวะเพศ
ในช่วงที่มีประจำเดือนงดใช้ผ้าอนามัยแบบสอดควรเปลี่ยนทันทีที่รู้สึกว่าผ้าอนามัยชุ่ม หรือเปลี่ยนทุก 3 ชั่วโมง และควรดึงจากทางด้านหน้าไปด้านหลังทั้งหมดเพื่อป้องกันการติดเชื้อภายในช่องคลอดซึ่งอาจเป็นอันตรายได้เต้านมในช่วงหลังคลอดและให้นมลูก เต้านมจะมีขนาดและน้ำหนักเป็น 3 เท่าของเต้านมปกติทำให้เอ็นที่พยุงเต้านมเกิดการยืด ดังนั้นควรสวมยกทรงเพื่อช่วยพยุงไว้ป้องกันการหย่อนยาน แต่ไม่ควรสวมยกทรงแบบมีโครงเหล็ก เพราะอาจจะไปกดทับท่อน้ำนม
การดูแลเต้านมแค่ทำความสะอาดพร้อมการอาบน้ำในแต่ละวันก็เพียงพอ และอย่าลืมล้างมือทุกครั้งก่อนที่จะจับเต้านมและหัวนมในการให้นมลูกการมีประจำเดือน ในช่วงของการให้ลูกกินนมแม่ อาจมีผลทำให้ไม่มีประจำเดือน
ในช่วง 6 เดือนแรก แต่สำหรับคนที่ไม่ได้ให้ลูกกินนมแม่ ประจำเดือนอาจจะมาตามปกติภายใน 6 สัปดาห์แต่อย่างไรก็ตามแม้จะไม่มีประจำเดือน แต่ร่างกายก็พร้อมที่จะตั้งครรภ์ได้ในช่วงนี้การมีเพศสัมพันธ์ควรได้รับการคุมกำเนิดอย่างถูกวิธี
การมีเพศสัมพันธ์เพื่อความปลอดภัยและป้องกันการติดเชื้อในโพรงมดลูกควรงดมีเพศสัมพันธ์ในช่วง 4-6 สัปดาห์หลังคลอด ถ้าหากเลี่ยงไม่ได้ ควรสวมถุงยางอนามัยทุกครั้ง ทั้งยังเป็นการป้องกันการตั้งครรภ์
ได้อีกด้วย
ควรรับการตรวจร่างกายช่วง4-6สัปดาห์หลังคลอดเพื่อตรวจดูการ คืน สภาพของปากมดลูกและ 7 อวัยวะภายในอุ้งเชิงกราน และหาความผิดปกติต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นเพื่อป้องกันและแก้ไขแต่ต้น เช่น มะเร็งปากมดลูกพร้อมให้คำแนะนำการปฏิบัติตนด้านต่างๆเช่นการคุมกำเนิดเป็นต้น
